სადაოა, არის თუ არა იტალია დასავლეთ-ევროპული სამზარეულოს სამშობლო, როგორც ამ ქვეყანას ხშირად მოიხსენიებენ. თუმცა არსებითია იტალიელების, უფრო ზუსტად იტალიელი არისტოკრატი ქალების გავლენა ფრანგული სამზარეულო კულტურის განვითარებაზე; ამას არაერთი ისტორიული ფაქტი მოწმობს.
ორ ქვეყანას შორის კულინარიულ და კულტურათაშორის ურთიერთობას საფუძველი მეთექვსმეტე საუკუნეში, ეკატერინე მედიჩის (1519-1589) საფრანგეთში ჩასვლით ჩაეყარა. ეკატერინე მედიჩიმ იქორწინა ახალგაზრდა კაცზე, რომელიც მოგვიანებით საფრანგეთის მეფე – ანრი II გახდა. მედიჩიმ საფრანგეთში ფლორენციელი მზარეულების ჯგუფი ჩაიყვანა, რომლებიც გაწაფული იყვნენ რენესანსული სამზარეულოს დეტალებში და ამზადებდნენ ისეთ ახალ კერძებს, როგორიცაა ასპიკი (დღემდე ფრანგულ სამზარეულოში ფართოდ გამოყენებული, მუჟუჟის მსგავსი კერძი, ბულიონით ან ჟელატინით შემაგრებული ხორცეული), არტიშოკის გულები, ღვიძლის კრეპინეტი (მომცრო, ბრტყელი ფორმის სოსისი), ნაყინი და ძაბალიონე (გოგლი-მოგლი). ეკატერინე მედიჩიმ ფრანგულ სუფრას ელეგანტურობა და დახვეწილობა შესძინა.
შარლემანის ეპოქიდან მოყოლებული (VIII-IX სს) – ისევე, როგორც უფრო ადრეული საქართველოს, ვარსქენ პიტიახშის დროს – მანდილოსნის ფრანგულ სუფრასთან ჯდომა, როგორც წესი, აკრძალული იყო. მხოლოდ განსაკუთრებული მოვლენის აღნიშვნისას იშვებოდა გამონაკლისი. იტალიელმა დედოფალმა მოახერხა და ეს გამონაკლისი წესად დანერგა. მანდილოსნებთან ერთად სუფრაზე გამოჩნდა იტალიელი მოქანდაკისა და ოქრომჭედლის – ბენვენუტო ჩელინის ნახელავი ვერცხლის დანა-ჩანგალი. ანრი მეორის სამეფო კარზე მოწვეული სტუმრები ღვინოს უკვე ვენეციური ბროლის სასმისებიდან მიირთმევდნენ.
ფრანგული სამზარეულო ხელოვნების განვითარებაში კიდევ ერთმა იტალიელმა დედოფალმა, ეკატერინე მედიჩის ბიძაშვილმა – მარია მედიჩიმაც (1575-1642) შეიტანა საკუთარი წვლილი. ეს ქალბატონი საფრანგეთის მეფის, ანრი IV-ის ცოლი გახლდათ. გადმოცემის თანახმად, მის სამზარეულოებში დახელოვნდა განთქმული ბურგუნდიელი მზარეული – ფრანსუა პიერ ლა ვარენი (1615-1675), რომლის ავტორობითაც შეიქმნა – Le Cousinier Francois (1652) – რევოლუციური კულინარიული ტექსტი. ლა ვარენმა ამ წიგნში პირველმა ჩამოაყალიბა რეცეპტები ანბანის მიხედვით, ასევე სიახლე იყო ბოსტნეულის კერძების რეცეპტების კულინარიულ წიგნში ჩართვა. ლა ვარენის ნაშრომი, თამამად შეიძლება ითქვას, საფუძველს უყრის ფრანგული სამზარეულოს კულინარიულ კოდს, არსებითად ცვლის ხედვას, სადაც სუნელები და საკმაზები გემოს გადასაფარად აღარ გამოიყენება, პირიქით, მათი მოხმარება ხორცის ან თევზეულის ბუნებრივი ხასიათისა და გემოს გამოვლენას ემსახურება. პურით ჩასქელებული, უხეში სოუსების მომზადების წესი ლა ვარენმა ფქვილითა და კარაქით ჩაანაცვლა, ბევრი იმპორტული სუნელი ადგილობრივი, ცოცხალი მწვანილეულით შეიცვალა. ეს წიგნი, გადაუჭარბებლად შეიძლება ითქვას, კულინარიული შედევრია – ფრანგული კულინარიის ფუძემდებელი და, ამავე დროს, ამ ქვეყნის კულინარიული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე განმსაზღვრელი ეპოქის უნიკალური მოწმობა.
ორ ქვეყანას შორის კულინარიულ და კულტურათაშორის ურთიერთობას საფუძველი მეთექვსმეტე საუკუნეში, ეკატერინე მედიჩის (1519-1589) საფრანგეთში ჩასვლით ჩაეყარა. ეკატერინე მედიჩიმ იქორწინა ახალგაზრდა კაცზე, რომელიც მოგვიანებით საფრანგეთის მეფე – ანრი II გახდა. მედიჩიმ საფრანგეთში ფლორენციელი მზარეულების ჯგუფი ჩაიყვანა, რომლებიც გაწაფული იყვნენ რენესანსული სამზარეულოს დეტალებში და ამზადებდნენ ისეთ ახალ კერძებს, როგორიცაა ასპიკი (დღემდე ფრანგულ სამზარეულოში ფართოდ გამოყენებული, მუჟუჟის მსგავსი კერძი, ბულიონით ან ჟელატინით შემაგრებული ხორცეული), არტიშოკის გულები, ღვიძლის კრეპინეტი (მომცრო, ბრტყელი ფორმის სოსისი), ნაყინი და ძაბალიონე (გოგლი-მოგლი). ეკატერინე მედიჩიმ ფრანგულ სუფრას ელეგანტურობა და დახვეწილობა შესძინა.
შარლემანის ეპოქიდან მოყოლებული (VIII-IX სს) – ისევე, როგორც უფრო ადრეული საქართველოს, ვარსქენ პიტიახშის დროს – მანდილოსნის ფრანგულ სუფრასთან ჯდომა, როგორც წესი, აკრძალული იყო. მხოლოდ განსაკუთრებული მოვლენის აღნიშვნისას იშვებოდა გამონაკლისი. იტალიელმა დედოფალმა მოახერხა და ეს გამონაკლისი წესად დანერგა. მანდილოსნებთან ერთად სუფრაზე გამოჩნდა იტალიელი მოქანდაკისა და ოქრომჭედლის – ბენვენუტო ჩელინის ნახელავი ვერცხლის დანა-ჩანგალი. ანრი მეორის სამეფო კარზე მოწვეული სტუმრები ღვინოს უკვე ვენეციური ბროლის სასმისებიდან მიირთმევდნენ.
ფრანგული სამზარეულო ხელოვნების განვითარებაში კიდევ ერთმა იტალიელმა დედოფალმა, ეკატერინე მედიჩის ბიძაშვილმა – მარია მედიჩიმაც (1575-1642) შეიტანა საკუთარი წვლილი. ეს ქალბატონი საფრანგეთის მეფის, ანრი IV-ის ცოლი გახლდათ. გადმოცემის თანახმად, მის სამზარეულოებში დახელოვნდა განთქმული ბურგუნდიელი მზარეული – ფრანსუა პიერ ლა ვარენი (1615-1675), რომლის ავტორობითაც შეიქმნა – Le Cousinier Francois (1652) – რევოლუციური კულინარიული ტექსტი. ლა ვარენმა ამ წიგნში პირველმა ჩამოაყალიბა რეცეპტები ანბანის მიხედვით, ასევე სიახლე იყო ბოსტნეულის კერძების რეცეპტების კულინარიულ წიგნში ჩართვა. ლა ვარენის ნაშრომი, თამამად შეიძლება ითქვას, საფუძველს უყრის ფრანგული სამზარეულოს კულინარიულ კოდს, არსებითად ცვლის ხედვას, სადაც სუნელები და საკმაზები გემოს გადასაფარად აღარ გამოიყენება, პირიქით, მათი მოხმარება ხორცის ან თევზეულის ბუნებრივი ხასიათისა და გემოს გამოვლენას ემსახურება. პურით ჩასქელებული, უხეში სოუსების მომზადების წესი ლა ვარენმა ფქვილითა და კარაქით ჩაანაცვლა, ბევრი იმპორტული სუნელი ადგილობრივი, ცოცხალი მწვანილეულით შეიცვალა. ეს წიგნი, გადაუჭარბებლად შეიძლება ითქვას, კულინარიული შედევრია – ფრანგული კულინარიის ფუძემდებელი და, ამავე დროს, ამ ქვეყნის კულინარიული კულტურის ერთ-ერთი ყველაზე განმსაზღვრელი ეპოქის უნიკალური მოწმობა.
