ჯერ ორი წელიც არ შესრულებულა, რაც ირაკლი ალასანია მიხეილ სააკაშვილის ხელისუფლებას დაემშვიდობა და მის პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეთა რიგებში გადავიდა. დღეს, ის საკუთარი პარტიის – ჩვენი საქართველო – თავისუფალი დემოკრატები – მშენებლობის პროცესშია. რამ გამოიწვია 1994 წლიდან სახელმწიფო სამსახურში მყოფი ალასანიას იმედგაცრუება, რა ეტაპზეა პარტიის შექმნის პროცესი, როგორ მოხერხდება პუტინის რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზება, საქართველოს ევროატლანტიკური კურსის შეუცვლელად – ამ და სხვა თემების შესახებ ტაბულა თავისუფალი დემოკრატების ლიდერს ესაუბრა.
წლის მთავარი თემით დავიწყოთ. რატომ ეწინააღმდეგებით საკონსტიტუციო რეფორმის შემოთავაზებულ მოდელს, ზოგადად საპარლამენტო მართვის იდეა არ მოგწონთ, თუ სააკაშვილის ძალაუფლებაში დარჩენის შესაძლებლობა გაშფოთებთ?
პიროვნების საწინააღმდეგო არაფერი გვაქვს. მაგრამ წარსულს თუ გადავხედავთ, კონსტიტუციონალიზმის განვითარების მთელი დინამიკა სააკაშვილის ძალაუფლების გამყარებას ემსახურებოდა. მან პირველი მანდატით არჩევისთანავე გაიფართოვა უფლებები პარლამენტისა და სასამართლო ხელისუფლების შესუსტების ხარჯზე. ეს ლოგიკა გვკარნახობს, რომ დღევანდელი ნაბიჯებიც არ იდგმება იმისთვის, რომ რეალური ძალთა ბალანსი გაჩნდეს აღმასრულებელ და საპარლამენტო ხელისუფლებას შორის.
ჩვენ, თავისუფალი დემოკრატები, საპრეზიდენტო რესპუბლიკის მოდელს ვემხრობით, ძლიერი საპარლამენტო კონტროლით. განსაკუთრებულ ადგილს ვანიჭებთ სასამართლო ხელისუფლებას, რომელიც ბოლო ექვსი წლის განმავლობაში პრაქტიკულად იგნორირებულია და პროკურატურის და იუსტიციის სამინისტროს გავლენის ქვეშ არის.
შემოთავაზებული მოდელით აღმასრულებელ ხელისუფლებაში ორი დამოუკიდებელი პოლიტიკური ცენტრი იკვეთება. თუმცა მთავარი პრობლემა აღმასრულებელ და საპარლამენტო ხელისუფლებას შორის ბალანსი და სასამართლოს დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფაა და არა ის, თუ როგორ გადანაწილდება ხელისუფლება პრემიერსა და პრეზიდენტს შორის. შემოთავაზებული პროექტი სისტემურ პრობლემას არ პასუხობს. წინსვლა შეიმჩნევა, მაგრამ პარლამენტი მაინც ვერ გააკონტროლებს აღმასრულებელ ხელისუფლებას. მას შეუძლია პრემიერის დანიშვნის პროცესში გადამწყვეტი როლი ითამაშოს, მაგრამ შემდეგ უკვე საპარლამენტო კონტროლის არანაირი ბერკეტი არ გააჩნია.
შემოთავაზებული მოდელი სამართალდამცავ სტრუქტურებზე კონტროლს ვერ უზრუნველყოფს. მაგალითად ავიღოთ შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რომელიც თავს უყრის კრიმინალურ პოლიციას, საზღვრის დაცვას, კონტრტერორიზმისა და კონტრდაზვერვის სამსახურებს. ეს ძალიან ძლიერი ინსტიტუტია, რომელზეც არ არსებობს არც საპარლამენტო, არც სამოქალაქო კონტროლი. შემოთავაზებული რეფორმა ამ პრობლემას არ აღმოფხვრის.
რატომ წახვედით სააკაშვილის მთავრობიდან? შევარდნაძის ხელისუფლებაში ბოლომდე დარჩით, თან უშიშროების მინისტრის მოადგილის პოლიტიკური თანამდებობა გეკავათ, სააკაშვილის დროს კი დიპლომატიური სამსახური მიატოვეთ. ნიშნავს თუ არა ეს, რომ სააკაშვილთან უფრო მნიშვნელოვანი პოლიტიკური წინააღმდეგობა გქონდათ, ვიდრე შევარდნაძესთან?
პოლიტიკური თანამდებობა არ მეკავა, კარიერული ოფიცერი ვიყავი. შევარდნაძის ხელისუფლებაში მე მქონდა ჩემი კონკრეტული მიმართულება, კონტრტერორისტულ ოპერაციას ვხელმძღვანელობდი პანკისის ხეობაში. ეს, შეიძლება ითქვას, საერთაშორისო სპეცოპერაცია იყო.
შევარდნაძის ხელისუფლებასთანაც მქონდა პრობლემები. იმ დროს, სამართალდამცავი სტრუქტურები გაჟღენთილი იყო კორუფციით და ჩანდა, რომ შევარდნაძე პროგრესს ვერ უზრუნველყოფდა.
რევოლუციას ბევრი მიესალმა, მათ შორის მეც და როდესაც მთხოვეს დავრჩენილიყავი თავდაცვის სტრუქტურაში, დავრჩი, ვინაიდან მსურდა გვერდში ამოვდგომოდი პროგრესულ ხელისუფლებას. მაგრამ მალევე იმედი გამიცრუვდა, როდესაც დავინახე, რომ სააკაშვილმა 2005 წელს საქართველოში კონფლიქტების დარეგულირების ისტორიული შანსი გაუშვა ხელიდან. ასეთი შანსი არც ერთ პრეზიდენტს არ მისცემია. სააკაშვილს განუზომლად დიდი მხარდაჭერა ჰქონდა როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის გარეთ და ამის არგამოყენება ვერ ვაპატიე.
ვთვლიდი და დღესაც ვთვლი, რომ კონფლიქტის თავიდან აცილება შეიძლებოდა, 2005 წლიდან თანმიმდევრული ნაბიჯები რომ გადაგვედგა მოლაპარაკების პროცესში, როგორც აფხაზებთან და ოსებთან, ისე რუსებთანაც.
2005 წელს აფხაზურ მხარესთან შევთანხმდით, რომ კონფლიქტის დაწყების მიზეზების გარკვევას ვერ შევძლებდით და მთავარი აქცენტი მომავალში კონფლიქტის განუახლებლობაზე და ორივე მხარის ინტერესების დაცვაზე უნდა გადაგვეტანა. ჩვენთვის ეს იყო დევნილების დაბრუნების პროცესის დაწყება, მათთვის კი პირობა, რომ ქართული მხარე სამხედრო გზით არ გადაწყვეტდა ამ პრობლემას.
კი, არსებობდა შევარდნაძის და არძინბას მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც, ქართული მხარე ცეცხლის განუახლებლობის პირობას დებდა, მაგრამ მისი ლეგიტიმურობა კითხვის ქვეშ იდგა, რადგან არძინბა აღარ იყო აფხაზეთის დე ფაქტო ლიდერი, ხოლო შევარდნაძე – საქართველოს პრეზიდენტი. ახალი ხელმძღვანელობის მხრიდან ამის გამეორება ძალიან მნიშვნელოვანი იქნებოდა.
აფხაზებთან შევთანხმდით ერთობლივ დეკლარაციაზე, რომელიც აღიარებდა დევნილების დაბრუნების უფლებას, სააკაშვილის და ბაღაფშის შეხვედრასაც ვგეგმავდით, რათა დეკლარაციისთვის ხელი მოგვეწერა, მაგრამ სააკაშვილმა გადაწყვიტა, რომ ეს დოკუმენტი მისთვის აღარ იყო მნიშვნელოვანი. იგივე განმეორდა 2008 წლის მაისში.
აფხაზურ მხარეზე საუბრობთ, არსებობს კი აფხაზური მხარე? შეუძლიათ ან შეეძლოთ აფხაზებს რუსეთის გარეშე, დამოუკიდებელი სტრატეგიული გადაწყვეტილების მიღება?
ახლა უკვე ძალიან რთულად. 2008 წლის ომის შემდეგ აფხაზების დამოუკიდებლობის ხარისხი შემცირდა, რუსეთის სამხედრო წარმომადგენლობა გაიზარდა, რუსული უსაფრთხოების სამსახურებიც უფრო თავგასულად მუშაობენ. მაგრამ ჩვენ მეტი ნდობით უნდა მოვეკიდოთ აფხაზების ეთნიკურ თავმოყვარეობას და პატივი ვცეთ მათ დამოუკიდებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც 2004 წლის არჩევნების დროს მიიღეს, უარი თქვეს რა პუტინის დანიშნულ პრეზიდენტზე. მე მაშინ კიდევ უფრო მეტი პატივისცემა გამიჩნდა აფხაზური საზოგადოების მიმართ.
საქართველოს ევროატლანტიკური კურსის მხარდამჭერი ბრძანდებით. ამავდროულად, რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზებაზე საუბრობთ. რამდენად თავსებადია საქართველოს ევროატლანტიკური სწრაფვა და რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზება, იმ დროს როდესაც რუსეთი საქართველოს „უკანა ეზოდ” განიხილავს და მისი NATO-ში გაწევრიანების სასტიკი წინააღმდეგია? კონკრეტულად რა ნაბიჯების გადადგმას აპირებთ ამ მიმართულებით?
საერთოდ არ ვიზიარებ მოსაზრებას, რომ საქართველოს სწრაფვა ევროპულ ოჯახში გაწევრიანებისკენ ეწინააღმდეგება ჩვენი ურთიერთობების ნორმალიზებას რუსეთთან. არც ქართულ-ამერიკული სტრატეგიული ურთიერთობა უნდა განვიხილოთ ანტირუსულ ერთობად.
ვთვლი, რომ უახლოესი 10-12 წლის განმავლობაში პუტინის რუსეთთან გვექნება საქმე, მაგრამ ჩვენ იმის ფუფუნება არ გვაქვს, რომ მთელი ამ ხნის განმავლობაში ჩრდილოელ მეზობელთან ურთიერთობა ასეთ ანტაგონისტურ დონეზე გავყინოთ. პოსტსააკაშვილის პერიოდში აუცილებლად გახდება გადასადგმელი ნაბიჯები რუსეთის ფედერაციასთან პოლიტიკური დიალოგის აღდგენისკენ.
ხელისუფლება შეცდომას უშვებს, როდესაც დეოკუპაციის საკითხს აყენებს პოლიტიკური დიალოგის დაწყების წინაპირობად. ჩვენ, თავისუფალი დემოკრატები, მივიჩნევთ, რომ დეოკუპაცია მიზანია და ამ მიზნის მიღწევა უნდა დაიწყოს თუნდაც ისეთი ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებით, როგორიც არის საქართველოს რკინიგზა, რომელიც გადის აფხაზეთზე და გადადის სომხეთში. ასევე სხვა ისეთი პროექტები, რომლებიც ნელ-ნელა ნდობას აღადგენს ქართველ და რუს ხალხსა და პოლიტიკურ ელიტებს შორის.
არავის უნდა ჰქონდეს იმის ილუზია, რომ სააკაშვილის ხელისუფლებიდან წასვლისთანავე, რუსეთთან ურთიერთობა დარეგულირდება. ეს გრძელი გზაა, მაგრამ აუცილებლად უნდა გავიაროთ. რუსეთთან ანტაგონიზმი ტერიტორიული პრობლემების მოგვარებაში ვერ დაგვეხმარება და რეალურად ხელს შეუშლის ჩვენს ევროპულ ინტეგრაციას, რადგან არავის სურს რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის იმპორტი ევროპულ სივრცეში.
პოსტსააკაშვილის პერიოდი რადგან ახსენეთ, ჩაგეკითხებით, ხომ არ გულისხმობთ, რომ რუსეთთან ურთიერთობის კიდევ უფრო გაფუჭება არა საქართველოს ევროატლანტიკურმა კურსმა, არამედ ცალკეული პერსონების ქმედებებმა გამოიწვია?
არავითარ შემთხვევაში. რამდენიმე ფაქტორმა გამოიწვია, პირველი – კოსოვოს აღიარება, ანუ ბალკანეთის პრობლემის ევროპისეული და NATO-სეული მოგვარება, მეორე – სააკაშვილის სამხედრო რიტორიკა, რაც გამაღიზიანებელ ფაქტორად იქცა რუსეთისა და ამერიკა-ევროპის ურთიერთობებში, მესამე და მნიშვნელოვანი ფაქტორი კი არის ის, რომ 2005 წელს შესაძლებელი იყო, მოლაპარაკებები ცხინვალის რეჟიმთან და აფხაზეთის დე ფაქტო ხელისუფლებასთან პოზიტიურად წასულიყო. სააკაშვილმა ეს შესაძლებლობა ხელიდან გაუშვა.
ჯაშუშების სკანდალი გავიხსენოთ. ვფიქრობ, ეს ამბავი საერთაშორისო მედიას არასათანადო ფორმით წარუდგინეს.
ასევე არაადეკვატური იყო სააკაშვილის რეაქცია ქართული სოფლების დაბომბვაზე. პირველ რიგში მას უნდა მოეხდინა ქართული სოფლების მოსახლეობის დროული ინფორმირება და ევაკუაცია. უნდა მომხდარიყო ეუთოსა და სხვა სადამკვირვებლო საერთაშორისო რესურსების ჩართვა და არ გახსნილიყო საპასუხო ცეცხლი იმ დოზით, როგორც ეს სააკაშვილმა გააკეთა.
ამ ყველაფერმა განაპირობა ის, რომ საქართველო რუსეთის დაგებულ მახეში გაება და დღეს მასთან დაპირისპირების პირობებში ვართ. გამოსავალი ერთია – რუსეთთან პოლიტიკური დიალოგი უნდა აღდგეს. ამის რესურსი სააკაშვილს არ აქვს. ამიტომ უახლოესი ორი წლის განმავლობაში, ჩვენი მთავარი ამოცანაა არ განახლდეს კონფლიქტი, მაქსიმალურად გავზარდოთ საერთაშორისო სადამკვირვებლო მისიების დაფარვის ზონა და უკვე პოსტსააკაშვილის პერიოდში დავიწყოთ მოლაპარაკების პროცესი, რომელშიც ევროპელებს შეუძლიათ პოზიტიური როლის თამაში. განსაკუთრებით გამოვყოფდი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას.
თქვენი საგარეო პოლიტიკური კურსის გათვალისწინებით, ვის მოიაზრებთ ოპოზიციური ძალებიდან პარტნიორად?
ალიანსის ყოფილ წევრებს, და ნებისმიერ სხვას, ვინც რეალურად გაიზიარებს ამ ღირებულებას არა კონიუნქტურის, არამედ რეალური რწმენის გამო.
მგონია, რომ ამ საქმეში პარტნიორები არა მხოლოდ ოპოზიციაში, არამედ სამოქალაქო სექტორსა და ხელისუფლებაშიც გვყავს. ეროვნული უსაფრთხოების სფეროში, პარტნიორებს, მხოლოდ ოპოზიციაში არ ვეძებთ.
რა ეტაპზეა თავისუფალი დემოკრატების პარტიის შექმნის პროცესი?
გავითვალისწინეთ ის შეცდომები, რაც ამ გასული წელიწად-ნახევრის განმავლობაში დავუშვით, განსაკუთრებით ის, რომ რეგიონებში არ გვიმუშავია ელექტორატთან და სხვაგვარად სათქმელი ვერ მივიტანეთ შეზღუდული მედია შესაძლებლობების გამო. ამიტომაც ახლა ძირითადი აქცენტი გადავიტანეთ რეგიონებში პარტიული სტრუქტურების დაფუძნებაზე. სამეგრელოში, შიდა ქართლსა და გურიაში უკვე დავაფუძნეთ ორგანიზაციები. უახლოესი წელიწად-ნახევრის განმავლობაში ჩვენი ძალისხმევა ძირითადად რეგიონებში ელექტორატთან მუშაობას მოხმარდება.
კრიტიკოსები ხშირად გადანაშაულებენ პასიურობაში. ყოფილმა თანაგუნდელმა სოზარ სუბარმა თქვენში “გამარჯვების ფორმულა” ვერ დაინახა, სხვებმა რბილი რიტორიკა და კონსტრუქციულობა დაგიწუნეს…
სოზართან დაკავშირებით ერთს ვიტყვი – გარანტირებული გამარჯვების ნაწილი ვერასდროს იქნები. ეს გამარჯვება თვითონ უნდა შექმნა. სამწუხაროდ, სოზარს არ ეყო ძალა, რომ ამ საქმეში მთლიანად ჩაედო საკუთარი რესურსი. ამ ყველაფერმა დროის ტესტს უნდა გაუძლოს.
ჩვენ სწორი სტრატეგია ავირჩიეთ – აქცენტი გადავიტანეთ სტრუქტურის გამართვაზე. ამიტომაც ვმუშაობთ რეგიონებში და ვხვდებით მოქალაქეებს. ჩვენი მთავარი მოკავშირე არის საზოგადოება, საქართველოს თითოეული მოქალაქე. გარდა ამისა, ჩვენ ნაყოფიერად ვთანამშრომლობთ 7 პოლიტიკურ პარტიასთან საარჩევნო გარემოს შეცვლასთან დაკავშირებით. ჩვენი შეხედულებები რამდენიმე დღის წინ წარვუდგინეთ საზოგადოებას და საერთაშორისო თანამეგობრობას. ზუსტი შეთავაზებები გვაქვს. იმედია, ეს მოლაპარაკებები ძალიან მალე დაიწყება და მოესწრება ყველა საჭირო ცვლილების განხორციელება მომავალ არჩევნებამდე. ეს არის ორი ძირითადი სტრატეგიული მიმართულება.
მინდა შევეხო გასულ არჩევნებს, რომლის შესახებაც არაერთხელ ვთქვი, რომ იყო წინ გადადგმული ნაბიჯი ქართული საზოგადოებისათვის. ვთვლი, რომ ჩვენ, როგორც პოლიტიკურმა სპექტრმა, ისე საზოგადოებამ, მართლაც გამოავავლინეთ სიმწიფე – გვქონდა დებატები და ერთმანეთს იმ საკითხებზე ვეკამათებოდით, რაც საზოგადოებას აღელვებს. ეს არ იყო უპასუხისმგებლო ურთიერთბრალდებებით გაჟღენთილი არჩევნები და ამ კუთხით წინგადადგმული ნაბიჯი გახლდათ.
იყო თუ არა ეს არჩევნები დემოკრატიული? რა თქმა უნდა არა, რადგან არ არსებობდა რეალურად თავისუფალი მედია, პოლიცია და უსაფრთხოების სამსახურები ჩართულები იყვნენ ამ პროცესებში ხელისუფლების კანდიდატების მხარდასაჭერად. და რაც მნიშვნელოვანია, ჩვენ არ გვქონდა ფინანსების მოზიდვის შესაძლებლობა, იმიტომ რომ ბიზნესი დაშინებული იყო.
თუმცა წარმატების მაგალითებიც არსებობს. წინასაარჩევნო პერიოდის ბოლო ერთი თვის განმავლობაში საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა რეალურად დაიწყო ჩვენი ოპოზიციური აქციებისა და ელექტორატთან მუშაობის გაშუქება. კარგად წარიმართა უწყებათაშორისი ჯგუფის მუშაობა. როდესაც პოლიტიკური ნება გამოვიჩინეთ, როგორც ხელისუფლებამ, ისე ოპოზიციამ, წარმატების მაგალითები გაჩნდა.
ეს მაძლევს იმედს იმისა, რომ მომავალშიც ასეთი პასუხისმგებლობით მოვეკიდებით ქართულ პოლიტიკაში მიმდინარე მოვლენებს და არჩევნებს გაუმჯობესებული საარჩევნო გარემოთი შევხვდებით. ჩვენი მთავარი ამოცანაა, მოქალაქეს გარანტირებულად ჰქონდეს ღმერთისგან და კონსტიტუციით მიცემული – არჩევანის უფლება.
ცოტა რამ თქვენი პარტიის სოციალურ პოლიტიკაზე. თვითმმართველობის არჩევნების წინ, უხვი სოციალური დაპირებებით გამოირჩეოდით. დახმარებას აღუთქვამდით ყველას, განურჩევლად საჭიროებისა. კრიტიკოსები სოციალურ პოპულიზმში გადანაშაულებდნენ. დღეს თქვენი პროგრამა ამ მხრივ როგორ გამოიყურება?
ჩვენი დაპირებები მუნიციპალური არჩევნების წინ თბილისისთვის პროგნოზირებად ბიუჯეტზე იყო გათვლილი. ჩვენ იმ თანხებზე ვსაუბრობდით, რაც ბიუჯეტში უკვე არსებობდა და რომელთა გამოთავისუფლებაც შეიძლებოდა. ჩვენი წინასაარჩევნო პროგრამა რეალისტური იყო.
სააკაშვილის ხელისუფლებამ პასუხისმგებლობა მოიხსნა მოსახლეობის წინაშე სოფლის მეურნეობის სუბსიდირებაზე, ჯანდაცვაზე. ჩვენი მოსახლეობის 80%-სთვის ჯანდაცვა ხელმისაწვდომი არ არის. განხორციელებულმა ჯანდაცვის პროგრამამ ძველი სისტემა დაანგრია, მაგრამ ახალი ვერ შეიქმნა.
ახლა ნაციონალური არჩევნებისთვის ვემზადებით და ჩვენი ჯანდაცვის და სოციალური განვითარების პროგრამა, აგრარული სტრატეგია მთელ საქართველოზე იქნება მორგებული. ჩვენ ბევრად უფრო ამბიციურ პროექტს წარვუდგენთ საზოგადოებას. მზად ვართ პასუხისმგებლობა ავიღოთ ჩვენი ქვეყნის მოქალაქეების უსაფრთხოებაზე, მათ ჯანდაცვაზე, ხარისხიან განათლებაზე. ხელისუფლებაში ჩვენი მოსვლის შემდეგ ქართული ბიზნესი გათავისუფლდება ხელისუფლების უსამართლო ზეწოლისგან, რაც შექმნის რეალურ სამუშაო ადგილებს.
ეკლესიით და, ზოგადად, რელიგიური თემატიკით მანიპულირება ქართული პოლიტიკის ლაიტმოტივად იქცა. როგორ შეაფასებთ ამ მოვლენას?
ეკლესიის პოლიტიზაცია არ შეიძლება. პოლიტიკურ ძალებს უნდა ეყოთ იმის პასუხისმგებლობა, რომ არ ჩართონ ეკლესია საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მიღწევაში. ეს არა მხოლოდ არასწორი, არამედ ამორალურია.
რაც შეეხება ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას, მართლაც გამოსაყოფია მისი განსაკუთრებული როლი ჩვენს ისტორიაში, სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნებაში და ძალიან სწორია, რომ მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან გვაქვს კონკორდატი, იმიტომ რომ ეს ავტოკეფალური ეკლესიაა, მაშინ როდესაც სხვა აღმსარებლობის ინსტიტუტები იმართებიან ჩვენი ქვეყნის გარედან. მე მხარს ვუჭერ კონკორდატს. მაგრამ ქრისტიანული მორალი იმას გვეუბნება, რომ ვიყოთ ტოლერანტული ყველა აღმსარებლობის მიმართ. ეს არის ჩვენი ბუნებრივი მდგომარეობა. დანარჩენი ხელოვნურად დასმული, ამორალური აქცენტებია.
წლის მთავარი თემით დავიწყოთ. რატომ ეწინააღმდეგებით საკონსტიტუციო რეფორმის შემოთავაზებულ მოდელს, ზოგადად საპარლამენტო მართვის იდეა არ მოგწონთ, თუ სააკაშვილის ძალაუფლებაში დარჩენის შესაძლებლობა გაშფოთებთ?
პიროვნების საწინააღმდეგო არაფერი გვაქვს. მაგრამ წარსულს თუ გადავხედავთ, კონსტიტუციონალიზმის განვითარების მთელი დინამიკა სააკაშვილის ძალაუფლების გამყარებას ემსახურებოდა. მან პირველი მანდატით არჩევისთანავე გაიფართოვა უფლებები პარლამენტისა და სასამართლო ხელისუფლების შესუსტების ხარჯზე. ეს ლოგიკა გვკარნახობს, რომ დღევანდელი ნაბიჯებიც არ იდგმება იმისთვის, რომ რეალური ძალთა ბალანსი გაჩნდეს აღმასრულებელ და საპარლამენტო ხელისუფლებას შორის.
ჩვენ, თავისუფალი დემოკრატები, საპრეზიდენტო რესპუბლიკის მოდელს ვემხრობით, ძლიერი საპარლამენტო კონტროლით. განსაკუთრებულ ადგილს ვანიჭებთ სასამართლო ხელისუფლებას, რომელიც ბოლო ექვსი წლის განმავლობაში პრაქტიკულად იგნორირებულია და პროკურატურის და იუსტიციის სამინისტროს გავლენის ქვეშ არის.
შემოთავაზებული მოდელით აღმასრულებელ ხელისუფლებაში ორი დამოუკიდებელი პოლიტიკური ცენტრი იკვეთება. თუმცა მთავარი პრობლემა აღმასრულებელ და საპარლამენტო ხელისუფლებას შორის ბალანსი და სასამართლოს დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფაა და არა ის, თუ როგორ გადანაწილდება ხელისუფლება პრემიერსა და პრეზიდენტს შორის. შემოთავაზებული პროექტი სისტემურ პრობლემას არ პასუხობს. წინსვლა შეიმჩნევა, მაგრამ პარლამენტი მაინც ვერ გააკონტროლებს აღმასრულებელ ხელისუფლებას. მას შეუძლია პრემიერის დანიშვნის პროცესში გადამწყვეტი როლი ითამაშოს, მაგრამ შემდეგ უკვე საპარლამენტო კონტროლის არანაირი ბერკეტი არ გააჩნია.
შემოთავაზებული მოდელი სამართალდამცავ სტრუქტურებზე კონტროლს ვერ უზრუნველყოფს. მაგალითად ავიღოთ შინაგან საქმეთა სამინისტრო, რომელიც თავს უყრის კრიმინალურ პოლიციას, საზღვრის დაცვას, კონტრტერორიზმისა და კონტრდაზვერვის სამსახურებს. ეს ძალიან ძლიერი ინსტიტუტია, რომელზეც არ არსებობს არც საპარლამენტო, არც სამოქალაქო კონტროლი. შემოთავაზებული რეფორმა ამ პრობლემას არ აღმოფხვრის.
რატომ წახვედით სააკაშვილის მთავრობიდან? შევარდნაძის ხელისუფლებაში ბოლომდე დარჩით, თან უშიშროების მინისტრის მოადგილის პოლიტიკური თანამდებობა გეკავათ, სააკაშვილის დროს კი დიპლომატიური სამსახური მიატოვეთ. ნიშნავს თუ არა ეს, რომ სააკაშვილთან უფრო მნიშვნელოვანი პოლიტიკური წინააღმდეგობა გქონდათ, ვიდრე შევარდნაძესთან?
პოლიტიკური თანამდებობა არ მეკავა, კარიერული ოფიცერი ვიყავი. შევარდნაძის ხელისუფლებაში მე მქონდა ჩემი კონკრეტული მიმართულება, კონტრტერორისტულ ოპერაციას ვხელმძღვანელობდი პანკისის ხეობაში. ეს, შეიძლება ითქვას, საერთაშორისო სპეცოპერაცია იყო.
შევარდნაძის ხელისუფლებასთანაც მქონდა პრობლემები. იმ დროს, სამართალდამცავი სტრუქტურები გაჟღენთილი იყო კორუფციით და ჩანდა, რომ შევარდნაძე პროგრესს ვერ უზრუნველყოფდა.
რევოლუციას ბევრი მიესალმა, მათ შორის მეც და როდესაც მთხოვეს დავრჩენილიყავი თავდაცვის სტრუქტურაში, დავრჩი, ვინაიდან მსურდა გვერდში ამოვდგომოდი პროგრესულ ხელისუფლებას. მაგრამ მალევე იმედი გამიცრუვდა, როდესაც დავინახე, რომ სააკაშვილმა 2005 წელს საქართველოში კონფლიქტების დარეგულირების ისტორიული შანსი გაუშვა ხელიდან. ასეთი შანსი არც ერთ პრეზიდენტს არ მისცემია. სააკაშვილს განუზომლად დიდი მხარდაჭერა ჰქონდა როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის გარეთ და ამის არგამოყენება ვერ ვაპატიე.
ვთვლიდი და დღესაც ვთვლი, რომ კონფლიქტის თავიდან აცილება შეიძლებოდა, 2005 წლიდან თანმიმდევრული ნაბიჯები რომ გადაგვედგა მოლაპარაკების პროცესში, როგორც აფხაზებთან და ოსებთან, ისე რუსებთანაც.
2005 წელს აფხაზურ მხარესთან შევთანხმდით, რომ კონფლიქტის დაწყების მიზეზების გარკვევას ვერ შევძლებდით და მთავარი აქცენტი მომავალში კონფლიქტის განუახლებლობაზე და ორივე მხარის ინტერესების დაცვაზე უნდა გადაგვეტანა. ჩვენთვის ეს იყო დევნილების დაბრუნების პროცესის დაწყება, მათთვის კი პირობა, რომ ქართული მხარე სამხედრო გზით არ გადაწყვეტდა ამ პრობლემას.
კი, არსებობდა შევარდნაძის და არძინბას მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც, ქართული მხარე ცეცხლის განუახლებლობის პირობას დებდა, მაგრამ მისი ლეგიტიმურობა კითხვის ქვეშ იდგა, რადგან არძინბა აღარ იყო აფხაზეთის დე ფაქტო ლიდერი, ხოლო შევარდნაძე – საქართველოს პრეზიდენტი. ახალი ხელმძღვანელობის მხრიდან ამის გამეორება ძალიან მნიშვნელოვანი იქნებოდა.
აფხაზებთან შევთანხმდით ერთობლივ დეკლარაციაზე, რომელიც აღიარებდა დევნილების დაბრუნების უფლებას, სააკაშვილის და ბაღაფშის შეხვედრასაც ვგეგმავდით, რათა დეკლარაციისთვის ხელი მოგვეწერა, მაგრამ სააკაშვილმა გადაწყვიტა, რომ ეს დოკუმენტი მისთვის აღარ იყო მნიშვნელოვანი. იგივე განმეორდა 2008 წლის მაისში.
აფხაზურ მხარეზე საუბრობთ, არსებობს კი აფხაზური მხარე? შეუძლიათ ან შეეძლოთ აფხაზებს რუსეთის გარეშე, დამოუკიდებელი სტრატეგიული გადაწყვეტილების მიღება?
ახლა უკვე ძალიან რთულად. 2008 წლის ომის შემდეგ აფხაზების დამოუკიდებლობის ხარისხი შემცირდა, რუსეთის სამხედრო წარმომადგენლობა გაიზარდა, რუსული უსაფრთხოების სამსახურებიც უფრო თავგასულად მუშაობენ. მაგრამ ჩვენ მეტი ნდობით უნდა მოვეკიდოთ აფხაზების ეთნიკურ თავმოყვარეობას და პატივი ვცეთ მათ დამოუკიდებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც 2004 წლის არჩევნების დროს მიიღეს, უარი თქვეს რა პუტინის დანიშნულ პრეზიდენტზე. მე მაშინ კიდევ უფრო მეტი პატივისცემა გამიჩნდა აფხაზური საზოგადოების მიმართ.
საქართველოს ევროატლანტიკური კურსის მხარდამჭერი ბრძანდებით. ამავდროულად, რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზებაზე საუბრობთ. რამდენად თავსებადია საქართველოს ევროატლანტიკური სწრაფვა და რუსეთთან ურთიერთობის ნორმალიზება, იმ დროს როდესაც რუსეთი საქართველოს „უკანა ეზოდ” განიხილავს და მისი NATO-ში გაწევრიანების სასტიკი წინააღმდეგია? კონკრეტულად რა ნაბიჯების გადადგმას აპირებთ ამ მიმართულებით?
საერთოდ არ ვიზიარებ მოსაზრებას, რომ საქართველოს სწრაფვა ევროპულ ოჯახში გაწევრიანებისკენ ეწინააღმდეგება ჩვენი ურთიერთობების ნორმალიზებას რუსეთთან. არც ქართულ-ამერიკული სტრატეგიული ურთიერთობა უნდა განვიხილოთ ანტირუსულ ერთობად.
ვთვლი, რომ უახლოესი 10-12 წლის განმავლობაში პუტინის რუსეთთან გვექნება საქმე, მაგრამ ჩვენ იმის ფუფუნება არ გვაქვს, რომ მთელი ამ ხნის განმავლობაში ჩრდილოელ მეზობელთან ურთიერთობა ასეთ ანტაგონისტურ დონეზე გავყინოთ. პოსტსააკაშვილის პერიოდში აუცილებლად გახდება გადასადგმელი ნაბიჯები რუსეთის ფედერაციასთან პოლიტიკური დიალოგის აღდგენისკენ.
ხელისუფლება შეცდომას უშვებს, როდესაც დეოკუპაციის საკითხს აყენებს პოლიტიკური დიალოგის დაწყების წინაპირობად. ჩვენ, თავისუფალი დემოკრატები, მივიჩნევთ, რომ დეოკუპაცია მიზანია და ამ მიზნის მიღწევა უნდა დაიწყოს თუნდაც ისეთი ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებით, როგორიც არის საქართველოს რკინიგზა, რომელიც გადის აფხაზეთზე და გადადის სომხეთში. ასევე სხვა ისეთი პროექტები, რომლებიც ნელ-ნელა ნდობას აღადგენს ქართველ და რუს ხალხსა და პოლიტიკურ ელიტებს შორის.
არავის უნდა ჰქონდეს იმის ილუზია, რომ სააკაშვილის ხელისუფლებიდან წასვლისთანავე, რუსეთთან ურთიერთობა დარეგულირდება. ეს გრძელი გზაა, მაგრამ აუცილებლად უნდა გავიაროთ. რუსეთთან ანტაგონიზმი ტერიტორიული პრობლემების მოგვარებაში ვერ დაგვეხმარება და რეალურად ხელს შეუშლის ჩვენს ევროპულ ინტეგრაციას, რადგან არავის სურს რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის იმპორტი ევროპულ სივრცეში.
პოსტსააკაშვილის პერიოდი რადგან ახსენეთ, ჩაგეკითხებით, ხომ არ გულისხმობთ, რომ რუსეთთან ურთიერთობის კიდევ უფრო გაფუჭება არა საქართველოს ევროატლანტიკურმა კურსმა, არამედ ცალკეული პერსონების ქმედებებმა გამოიწვია?
არავითარ შემთხვევაში. რამდენიმე ფაქტორმა გამოიწვია, პირველი – კოსოვოს აღიარება, ანუ ბალკანეთის პრობლემის ევროპისეული და NATO-სეული მოგვარება, მეორე – სააკაშვილის სამხედრო რიტორიკა, რაც გამაღიზიანებელ ფაქტორად იქცა რუსეთისა და ამერიკა-ევროპის ურთიერთობებში, მესამე და მნიშვნელოვანი ფაქტორი კი არის ის, რომ 2005 წელს შესაძლებელი იყო, მოლაპარაკებები ცხინვალის რეჟიმთან და აფხაზეთის დე ფაქტო ხელისუფლებასთან პოზიტიურად წასულიყო. სააკაშვილმა ეს შესაძლებლობა ხელიდან გაუშვა.
ჯაშუშების სკანდალი გავიხსენოთ. ვფიქრობ, ეს ამბავი საერთაშორისო მედიას არასათანადო ფორმით წარუდგინეს.
ასევე არაადეკვატური იყო სააკაშვილის რეაქცია ქართული სოფლების დაბომბვაზე. პირველ რიგში მას უნდა მოეხდინა ქართული სოფლების მოსახლეობის დროული ინფორმირება და ევაკუაცია. უნდა მომხდარიყო ეუთოსა და სხვა სადამკვირვებლო საერთაშორისო რესურსების ჩართვა და არ გახსნილიყო საპასუხო ცეცხლი იმ დოზით, როგორც ეს სააკაშვილმა გააკეთა.
ამ ყველაფერმა განაპირობა ის, რომ საქართველო რუსეთის დაგებულ მახეში გაება და დღეს მასთან დაპირისპირების პირობებში ვართ. გამოსავალი ერთია – რუსეთთან პოლიტიკური დიალოგი უნდა აღდგეს. ამის რესურსი სააკაშვილს არ აქვს. ამიტომ უახლოესი ორი წლის განმავლობაში, ჩვენი მთავარი ამოცანაა არ განახლდეს კონფლიქტი, მაქსიმალურად გავზარდოთ საერთაშორისო სადამკვირვებლო მისიების დაფარვის ზონა და უკვე პოსტსააკაშვილის პერიოდში დავიწყოთ მოლაპარაკების პროცესი, რომელშიც ევროპელებს შეუძლიათ პოზიტიური როლის თამაში. განსაკუთრებით გამოვყოფდი გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას.
თქვენი საგარეო პოლიტიკური კურსის გათვალისწინებით, ვის მოიაზრებთ ოპოზიციური ძალებიდან პარტნიორად?
ალიანსის ყოფილ წევრებს, და ნებისმიერ სხვას, ვინც რეალურად გაიზიარებს ამ ღირებულებას არა კონიუნქტურის, არამედ რეალური რწმენის გამო.
მგონია, რომ ამ საქმეში პარტნიორები არა მხოლოდ ოპოზიციაში, არამედ სამოქალაქო სექტორსა და ხელისუფლებაშიც გვყავს. ეროვნული უსაფრთხოების სფეროში, პარტნიორებს, მხოლოდ ოპოზიციაში არ ვეძებთ.
რა ეტაპზეა თავისუფალი დემოკრატების პარტიის შექმნის პროცესი?
გავითვალისწინეთ ის შეცდომები, რაც ამ გასული წელიწად-ნახევრის განმავლობაში დავუშვით, განსაკუთრებით ის, რომ რეგიონებში არ გვიმუშავია ელექტორატთან და სხვაგვარად სათქმელი ვერ მივიტანეთ შეზღუდული მედია შესაძლებლობების გამო. ამიტომაც ახლა ძირითადი აქცენტი გადავიტანეთ რეგიონებში პარტიული სტრუქტურების დაფუძნებაზე. სამეგრელოში, შიდა ქართლსა და გურიაში უკვე დავაფუძნეთ ორგანიზაციები. უახლოესი წელიწად-ნახევრის განმავლობაში ჩვენი ძალისხმევა ძირითადად რეგიონებში ელექტორატთან მუშაობას მოხმარდება.
კრიტიკოსები ხშირად გადანაშაულებენ პასიურობაში. ყოფილმა თანაგუნდელმა სოზარ სუბარმა თქვენში “გამარჯვების ფორმულა” ვერ დაინახა, სხვებმა რბილი რიტორიკა და კონსტრუქციულობა დაგიწუნეს…
სოზართან დაკავშირებით ერთს ვიტყვი – გარანტირებული გამარჯვების ნაწილი ვერასდროს იქნები. ეს გამარჯვება თვითონ უნდა შექმნა. სამწუხაროდ, სოზარს არ ეყო ძალა, რომ ამ საქმეში მთლიანად ჩაედო საკუთარი რესურსი. ამ ყველაფერმა დროის ტესტს უნდა გაუძლოს.
ჩვენ სწორი სტრატეგია ავირჩიეთ – აქცენტი გადავიტანეთ სტრუქტურის გამართვაზე. ამიტომაც ვმუშაობთ რეგიონებში და ვხვდებით მოქალაქეებს. ჩვენი მთავარი მოკავშირე არის საზოგადოება, საქართველოს თითოეული მოქალაქე. გარდა ამისა, ჩვენ ნაყოფიერად ვთანამშრომლობთ 7 პოლიტიკურ პარტიასთან საარჩევნო გარემოს შეცვლასთან დაკავშირებით. ჩვენი შეხედულებები რამდენიმე დღის წინ წარვუდგინეთ საზოგადოებას და საერთაშორისო თანამეგობრობას. ზუსტი შეთავაზებები გვაქვს. იმედია, ეს მოლაპარაკებები ძალიან მალე დაიწყება და მოესწრება ყველა საჭირო ცვლილების განხორციელება მომავალ არჩევნებამდე. ეს არის ორი ძირითადი სტრატეგიული მიმართულება.
მინდა შევეხო გასულ არჩევნებს, რომლის შესახებაც არაერთხელ ვთქვი, რომ იყო წინ გადადგმული ნაბიჯი ქართული საზოგადოებისათვის. ვთვლი, რომ ჩვენ, როგორც პოლიტიკურმა სპექტრმა, ისე საზოგადოებამ, მართლაც გამოავავლინეთ სიმწიფე – გვქონდა დებატები და ერთმანეთს იმ საკითხებზე ვეკამათებოდით, რაც საზოგადოებას აღელვებს. ეს არ იყო უპასუხისმგებლო ურთიერთბრალდებებით გაჟღენთილი არჩევნები და ამ კუთხით წინგადადგმული ნაბიჯი გახლდათ.
იყო თუ არა ეს არჩევნები დემოკრატიული? რა თქმა უნდა არა, რადგან არ არსებობდა რეალურად თავისუფალი მედია, პოლიცია და უსაფრთხოების სამსახურები ჩართულები იყვნენ ამ პროცესებში ხელისუფლების კანდიდატების მხარდასაჭერად. და რაც მნიშვნელოვანია, ჩვენ არ გვქონდა ფინანსების მოზიდვის შესაძლებლობა, იმიტომ რომ ბიზნესი დაშინებული იყო.
თუმცა წარმატების მაგალითებიც არსებობს. წინასაარჩევნო პერიოდის ბოლო ერთი თვის განმავლობაში საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა რეალურად დაიწყო ჩვენი ოპოზიციური აქციებისა და ელექტორატთან მუშაობის გაშუქება. კარგად წარიმართა უწყებათაშორისი ჯგუფის მუშაობა. როდესაც პოლიტიკური ნება გამოვიჩინეთ, როგორც ხელისუფლებამ, ისე ოპოზიციამ, წარმატების მაგალითები გაჩნდა.
ეს მაძლევს იმედს იმისა, რომ მომავალშიც ასეთი პასუხისმგებლობით მოვეკიდებით ქართულ პოლიტიკაში მიმდინარე მოვლენებს და არჩევნებს გაუმჯობესებული საარჩევნო გარემოთი შევხვდებით. ჩვენი მთავარი ამოცანაა, მოქალაქეს გარანტირებულად ჰქონდეს ღმერთისგან და კონსტიტუციით მიცემული – არჩევანის უფლება.
ცოტა რამ თქვენი პარტიის სოციალურ პოლიტიკაზე. თვითმმართველობის არჩევნების წინ, უხვი სოციალური დაპირებებით გამოირჩეოდით. დახმარებას აღუთქვამდით ყველას, განურჩევლად საჭიროებისა. კრიტიკოსები სოციალურ პოპულიზმში გადანაშაულებდნენ. დღეს თქვენი პროგრამა ამ მხრივ როგორ გამოიყურება?
ჩვენი დაპირებები მუნიციპალური არჩევნების წინ თბილისისთვის პროგნოზირებად ბიუჯეტზე იყო გათვლილი. ჩვენ იმ თანხებზე ვსაუბრობდით, რაც ბიუჯეტში უკვე არსებობდა და რომელთა გამოთავისუფლებაც შეიძლებოდა. ჩვენი წინასაარჩევნო პროგრამა რეალისტური იყო.
სააკაშვილის ხელისუფლებამ პასუხისმგებლობა მოიხსნა მოსახლეობის წინაშე სოფლის მეურნეობის სუბსიდირებაზე, ჯანდაცვაზე. ჩვენი მოსახლეობის 80%-სთვის ჯანდაცვა ხელმისაწვდომი არ არის. განხორციელებულმა ჯანდაცვის პროგრამამ ძველი სისტემა დაანგრია, მაგრამ ახალი ვერ შეიქმნა.
ახლა ნაციონალური არჩევნებისთვის ვემზადებით და ჩვენი ჯანდაცვის და სოციალური განვითარების პროგრამა, აგრარული სტრატეგია მთელ საქართველოზე იქნება მორგებული. ჩვენ ბევრად უფრო ამბიციურ პროექტს წარვუდგენთ საზოგადოებას. მზად ვართ პასუხისმგებლობა ავიღოთ ჩვენი ქვეყნის მოქალაქეების უსაფრთხოებაზე, მათ ჯანდაცვაზე, ხარისხიან განათლებაზე. ხელისუფლებაში ჩვენი მოსვლის შემდეგ ქართული ბიზნესი გათავისუფლდება ხელისუფლების უსამართლო ზეწოლისგან, რაც შექმნის რეალურ სამუშაო ადგილებს.
ეკლესიით და, ზოგადად, რელიგიური თემატიკით მანიპულირება ქართული პოლიტიკის ლაიტმოტივად იქცა. როგორ შეაფასებთ ამ მოვლენას?
ეკლესიის პოლიტიზაცია არ შეიძლება. პოლიტიკურ ძალებს უნდა ეყოთ იმის პასუხისმგებლობა, რომ არ ჩართონ ეკლესია საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მიღწევაში. ეს არა მხოლოდ არასწორი, არამედ ამორალურია.
რაც შეეხება ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას, მართლაც გამოსაყოფია მისი განსაკუთრებული როლი ჩვენს ისტორიაში, სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნებაში და ძალიან სწორია, რომ მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან გვაქვს კონკორდატი, იმიტომ რომ ეს ავტოკეფალური ეკლესიაა, მაშინ როდესაც სხვა აღმსარებლობის ინსტიტუტები იმართებიან ჩვენი ქვეყნის გარედან. მე მხარს ვუჭერ კონკორდატს. მაგრამ ქრისტიანული მორალი იმას გვეუბნება, რომ ვიყოთ ტოლერანტული ყველა აღმსარებლობის მიმართ. ეს არის ჩვენი ბუნებრივი მდგომარეობა. დანარჩენი ხელოვნურად დასმული, ამორალური აქცენტებია.
