ატენბერგი – მიუზიკლი მუსიკის გარეშე

 

აშშ-ში რამდენიმე მოკლემეტრაჟიანი ფილმი და პირველი სრულმეტრაჟიანი პროექტი განვახორციელე. „ატენბერგი” პირველი ნამუშევარია ჩემს მშობლიურ ენაზე. ამერიკის დამოუკიდებელ კინემატოგრაფს უდიდესი ტრადიცია გააჩნია. ამ ქვეყანაში კინემატოგრაფისტი არჩევანში თავისუფალია: ერთი მხრივ, მთელი ეს ძვირიანი კონვეიერის პრინციპით მომუშავე სისტემა, მეორე მხრივ კი, დამოუკიდებელი კინემატოგრაფის მოდელი, სადაც პროექტის დაფინანსება მთლიანად გრანტების მეშვეობით ხდება; ეს მოდელი სულ უფრო პოპულარული ხდება საბერძნეთშიც.

 

 

 

დიახ... მიყვარს პერსონაჟსა და აუდიტორიას შორის გარკვეული დისტანციის შექმნა; მაგრამ ეს ინტუიციურად ხდება. სენტიმენტალურობისგან შორს ვარ – პიროვნულადაც და ხელოვნებაშიც –კინემატოგრაფს პოლიტიკურ ხელოვნებად მივიჩნევ – მაშინაც კი, როცა შინაარსობრივად აპოლიტიკურ ფილმს აკეთებ, ნებისმიერი სახის განაცხადი მაინც პოლიტიკური ჟესტია. „ატენბერგში” არის სცენები, სადაც მამა და ქალიშვილი სექსსა და სიკვდილზე ყოველგვარი უხერხულობის გარეშე საუბრობენ. საბერძნეთისნაირ კონსერვატიულ ქვეყანაში მსგავსი ტაბუირებული თემების ოჯახის შიგნით გარჩევა სწორედაც პოლიტიკური აქტია.

 

მიჭირს თქმა, ვინ მოახდინა ჩემზე გავლენა. ყოველკვირეულად მეცვლება საყვარელი რეჟისორების ათეული. თუკი ფილმზე არ ვმუშაობ (რაც ჩემთვის ე.წ. კინოდიეტაა – არც ერთ ფილმს არ ვნახულობ ამ პერიოდში), მაშინ დღეში ორ-სამ ფილმს ვუყურებ. მოცემულ მომენტში სიაში მყავს გოდარი, ბუნუელი (მიყვარს მისი წინააღმდეგობრივი ფილმები; მორალს კი არ გიკითხავს, გაბნევს), ბრესონი – მისი ფილმი პატარა ვირის, ბალთაზარის შესახებ ყველა დროის საუკეთესო ფილმად მიმაჩნია. ვაღმერთებ კასავეტესს. მისი მსახიობების თამაშში რაღაც ამოუხსნელი სიმართლე, სინაღდე იგრძნობა, რაც ძალიან მშურს. მიუზიკლებიც მიყვარს. ალბათ, ოდესმე მიუზიკლსაც გადავიღებ.

 

 

 

განზოგადება არ მიზიდავს. არც სკოლებისა და მიმდინარეობების თაყვანისმცემელი ვარ – უბრალო ტენდენციებად მივიჩნევ. მოთხოვნილება გვაქვს ტაილანდური, ირანული, ბერძნული ტალღების შესახებ საუბრისა – კრიტიკოსების საყვარელი თემაა. კრიტიკოსები საჭირო ხალხია – სხვა თუ არაფერი, სწორედ ისინი ხდიან ამ „ახალ კინოს” ფართო პუბლიკისთვის საინტერესოს; მაგრამ ყველაფრის სკოლებად და მიმდინარეობებად დაყოფა უდიდეს საშიშროებას შეიცავს.

 

არ ვიცი, არსებობს თუ არა ქართული ტალღა... ახალგაზრდა ქართველი რეჟისორებიდან გელა ბაბლუანი ვიცი. საკუთარი ფილმის რიმეიკის ჰოლივუდში გაკეთებას გეგმავდა... დიტო ცინცაძესაც ვიცნობ, თესალონიკში შევხვდით, თავისი მეორე გერმანული ფილმით იყო ჩამოსული – „გასროლის შიში”. ორივე მათგანის ნამუშევარი ძალიან მომეწონა.

 

 

 

ბერძენი რეჟისორების უმეტესობა საბერძნეთში მოღვაწეობს. ემიგრანტი კინემატოგრაფისტების თაობა ჩვენც გვყავდა – საცხოვრებლად პარიზში, ბერლინში, ლონდონში, ვენაში მიდიოდნენ – 70-იან წლებში. მაგრამ ახლა, ჩვენი უმრავლესობა, საზღვარგარეთ სწავლის შემდეგაც კი, ვბრუნდებით და ფილმებს ჩვენსავე ქვეყანაში ვიღებთ. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია ეროვნული კინემატოგრაფის განვითარებისთვის.

იყო დრო, როდესაც საბერძნეთში მუშაობის უბრალოდ მეშინოდა. ენაც კი დაბრკოლებად მეჩვენებოდა – ინგლისური ბერძნულზე უკეთ ვიცი. ჩემი თავი ვაიძულე, ფილმი საბერძნეთში გადამეღო. 

 

 

 

„ატენბერგის” შემთხვევაში, მსახიობებს სერ დევიდ ატენბოროს დოკუმენტური ფილმები (ინგლისელი ტელეწამყვანი და ნატურალისტი) დაურიგდათ. ვგიჟდები ატენბოროს თხრობის სტილზე, თუ როგორ ეპყრობა იგი ბუნებას. მისი ფილმების ყურებისას, საკუთარ თავზე ვგებულობ ბევრს. დოკუმენტური მელოდრამაა – დიდი სენტიმენტების გარეშე, გაუცხოების ეფექტით; მაყურებელი მხოლოდ აკვირდება და აანალიზებს – ერთგვარი სამეცნიერო დრამაა. თითოეულმა მსახიობმა ამოარჩია ესა თუ ის ცხოველი: მარინა – ალბატროსი იყო; მამა – გორილა; ბელა – ხან კატა, ხანაც ვეფხვი, ინჟინერი – ძაღლი და მათი მიმიკებით და ჟესტებით ქმნიდნენ გმირის სახეს. 

 

ამ მეთოდმა მსახიობებთან მუშაობა გამიადვილა. არ მიწევს პერსონაჟების ისტორიის მოყოლა, უბრალოდ მოცემულ სცენაში კონკრეტული ცხოველის ქცევების შესაბამისად თამაში უწევთ. ჩვენ მიერ შემუშავებული სხეულის ენა ძალიან პირდაპირი, რიტუალური ხასიათისაც კი არის. „ატენბერგი” ჩემთვის მიუზიკლია მუსიკის გარეშე.

 

 

 

მე და კიდევ ორმა კინემატოგრაფისტმა – საბერძნეთში დაბრუნებისთანავე – საპროდიუსერო კომპანია ჩამოვაყალიბეთ; არ გვინდოდა, გვყოლოდა პროდიუსერი, რომელიც მიგვითითებდა, თუ  რა უნდა გავაკეთოთ.

 

 რეჟისორისთვის ეს ალბათ დიდი თავისუფლებაა...

 

 

ნამდვილად. პატარა ოფისი გვაქვს; ვიცით, როგორ უნდა გრანტების მოძიება... ეს დიდ დამოუკიდებლობას გვმატებს. შარშან ჩვენმა ერთ-ერთმა ფილმმა კანის კინოფესტივალზე Un Certain Regard-ში გაიმარჯვა – რეჟისორი „ატენბერგში” ინჟინრის როლს ასრულებს. ჩვენთვის ეს უდიდესი წარმატება იყო. ახლა კიდევ ერთ ახალ პროექტზე ვმუშაობთ – „ალპები” ჰქვია. 

 

პროდიუსერისთვის მთავარია იდეაზე კონცენტრირება. ინტუიცია უნდა ჰქონდეს – გრძნობდეს, რომელი სცენარისგან გამოვა კარგი ფილმი; იარსებებდა სამყარო ამა თუ იმ ფილმის გარეშე, თუ ვერა. ყოველწლიურად მილიონობით ფილმს იღებენ და მათგან მაქსიმუმ ორასი თუ გამოდის ფასეული. თანაც, ეს ყველაფერი უდიდეს თანხებთან და დროსთანაა დაკავშირებული – თითო ფილმის გადაღებას, დაახლოებით, ორ წელიწადს ვანდომებთ. შესაბამისად, პროდიუსერს დიდი მოთმინება და ე.წ. „ყნოსვა” ესაჭიროება. რომ დაუფიქრდე, კინემატოგრაფი სრული სიგიჟეა – მიუძღვნა შენი ცხოვრება არარსებული სამყაროს შექმნას და არაფერი აკეთო ამის გარდა. ამ სიგიჟის მხარდასაჭერად არსებობენ პროდიუსერები.

 

 

 

მუსიკაზე მეტად არა. მუსიკა ყველგანაა. მაგრამ ადამიანების განათლების თვალსაზრისით, სწორ ფილმს სწორ დროს ხალხის ცხოვრების, რწმენის, მსოფლმხედველობის შეცვლა შეუძლია. კინომ ჩემი ცხოვრება შეცვალა. ყოველთვის, როცა თავს ცუდად ვგრძნობ, ფილმებს ვუყურებ, ჩემთვის რელიგიასავითაა. 

 

 

 

 

ჩარლი ჩაპლინის ფილმები. მან მსოფლიო გააერთიანა; თავისი დროის უდიდესი კრიტიკოსია – აკრიტიკებს ქონებას, რასიზმს, ნაციზმს, ფაშიზმს, მუშათა კლასის ექსპლუატაციას, უთანასწორობას, მაგარი ბიჭია! მის მიერ შექმნილი ერთი პერსონაჟით ჩაპლინმა მსოფლიოში მილიონობით ადამიანი გაანათლა – უმეტესობას საერთოდ არ ესმოდა ინგლისური! თანაც, ეს არ არის ის იმპერიალიზმი, რომელიც ამერიკულ კინოს ახასიათებს, სრულიად სხვა ენაა. წარმოგიდგენიათ, ბერძენ, ამერიკელ, ინდოელ და იაპონელ მაყურებელს ერთდროულად ერთი და იგივე მესიჯი მისდიოდა! დღეს ეს პრინციპი ტელევიზიამ გადაიბარა, მაგრამ ხვდებით, რა ძალა ჰქონდა იმ დროს კინოს?

 

 

 

მართლა? სრულიად საწინააღმდეგოს ვფიქრობ.

 

 

ჩემთვის დიალოგები პერსონაჟების „ახსნის” საშუალებაა. განსხვავებული აზრი გაქვთ, მაგრამ თქვენმა ნათქვამმა გამახარა – საინტერესოდ აღიქვით ჩემი ფილმი. იცით, როდესაც სცენარზე მუშაობა დავიწყე, თავში სულ ორი გოგოს, ქალიშვილის და მამის საუბრები მიტრიალებდა. მაგრამ მართალი ხართ, სხეულის ენა მართლაც ძალიან მნიშვნელოვანია ჩემთვის. ვეცადე, ამით მეთამაშა. ზოგჯერ, როდესაც ერთი კონკრეტული იდეით იწყებ, მუშაობის პროცესში ბევრად მნიშვნელოვანი სულ სხვა რამ ხდება. ასე რომ, მე უკანასკნელი ვარ, ვისაც შეუძლია გითხრათ, რა არის ჩემს ფილმში მნიშვნელოვანი და რა – არა.